Tục lệ cúng Táo quân của người Việt
Hàng năm, Cứ đến 23 tháng Chạp âm
lịch người dân Việt Nam lại sắp mâm cỗ cúng 3 vị Táo quân để tiễn họ
lên “chầu trời”.
Nguồn gốc Táo quân
Táo Quân trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam có nguồn gốc từ ba
vị thần Thổ Công, Thổ Địa, Thổ Kỳ của Lão giáo Trung Quốc nhưng được Việt hóa
thành huyền tích "2 ông 1 bà" - vị thần Đất, vị thần Nhà, vị thần Bếp
núc. Tuy vậy người dân vẫn quen gọi chung là Táo quân hoặc Ông Táo. Người Việt
Nam đã có riêng một câu chuyện để nói về sự tích này. Câu chuyện được truyền
miệng từ ngày này sang tháng khác, năm này qua năm khác và cho đến tận bây giờ,
nó vẫn là một phần nhỏ trong cuộc sống của mỗi người. Đó không phải là sự mê
tín dị đoan mà là một nét đẹp trong văn hóa tâm linh cũng mỗi con người sống
trong nước Việt.
Người Việt quan niệm ba vị Thần Táo định đoạt phước đức cho gia
đình, phước đức này do việc làm đúng đạo lý của gia chủ và những người trong
nhà. Bàn thờ thường đặt gần bếp, trên có bài vị thờ viết bằng chữ Hán. Hàng
năm, đúng vào ngày 23 tháng Chạp là
ngày Táo Công lên chầu trời nên có nơi gọi ngày này là "Tết ông
Công", lễ cúng luôn có cá chép sống (cá để trong chậu nước) vì người Việt
cho rằng, ông Táo cưỡi cá chép lên trời.
Ngoài ra người Việt còn quan niệm Táo quân lên trời để thưa với
Ngọc Hoàng Thượng Đế về những sự kiện xảy ra trong năm vừa qua ở dưới trần
gian. Vì thế họ làm lễ tiễn ông Táo quân rất thịnh soạn với mong muốn những
điều tốt đẹp nhất sẽ được thưa với Ngọc Hoàng, và những điều không may mắn hoặc
không tốt sẽ được báo cáo nhẹ đi. Việc làm này có thể là do Văn hóa và thói
quen từ xa xưa truyền lại. Ở một khía cạnh nào đó khác với tâm linh, việc này
giúp cho con người sống tốt hơn, và giảm nhẹ những việc làm chưa đúng đắn với
chuẩn mực đạo đức.
Sự tích Táo quân
Trọng Cao có vợ là Thị Trọng Cao
có vợ là Thị Nhi ăn ở với nhau đã lâu mà không con, nên sinh ra buồn phiền,
hay cãi cọ nhau. Một hôm, Trọng Cao giận quá, đánh vợ. Thị Nhi bỏ nhà ra đi
sau đó gặp và bằng lòng làm vợ Phạm Lang. Khi Trọng Cao hết giận vợ, nghĩ lại
mình cũng có lỗi nên đi tìm vợ. Khi đi tìm vì tiền bạc đem theo đều tiêu hết
nên Trọng Cao đành phải đi ăn xin.
Khi Trọng Cao đến ăn xin nhà Thị
Nhi, thì hai bên nhận ra nhau. Thị Nhi rước Trọng Cao vào nhà, hai người kể
chuyện và Thị Nhi tỏ lòng ân hận vì đã chót lấy Phạm Lang làm chồng.
Phạm Lang trở về nhà, sợ chồng bắt
gặp Trọng Cao nơi đây thì khó giải thích, nên Thị Nhi bảo Trọng Cao ẩn trong
đống rơm ngoài vườn. Phạm Lang về nhà liền ra đốt đống rơm để lấy tro bón
ruộng. Trọng Cao không dám chui ra nên bị chết thiêu. Thị Nhi trong nhà chạy
ra thấy Trọng Cao đã chết bởi sự sắp đặt của mình nên nhào vào đống rơm đang
cháy để chết theo.
Phạm Lang gặp tình cảnh quá bất
ngờ, thấy vợ chết không biết tính sao, liền nhảy vào đống rơm đang cháy để
chết theo vợ.
Linh hồn của ba vị được đưa lên
Thượng Đế. Thượng Đế thấy ba người đều có nghĩa, nên sắc phong cho làm Táo
Quân.
Người Việt chuẩn bị mâm cỗ cũng Táo quân khá bài bản. Bao giờ
cũng có các món ăn và tiền vàng mã. Mâm cỗ cúng Táo quân trong truyền thống bao
gồm rất nhiều món. Một mâm cỗ đầy đủ nhất thường có 1 đĩa gạo, 1 đĩa muối, 5
lạng thịt vai luộc, 1 bát canh mọc, 1 đĩa xào thập cẩm, 1 đĩa giò, 1 con gà
luộc, 1 đĩa xôi gấc, 1 đĩa chè kho, 1 đĩa hoa quả, 1 ấm trà sen, 3 chén rượu, 1
quả bưởi, 1 quả cau, lá trầu, 1 lọ hoa đào nhỏ, 1 lọ hoa cúc, 1 tập giấy tiền,
vàng mã.
Một mâm cỗ cúng Táo quân khá đầy đủ
Đôi khi người ta có thể không dùng thịt lợn luộc mà chỉ làm gà
trống luộc, miệng có ngậm một bông hoa hồng. Hình ảnh quen thuộc này cũng mang
ý nghĩa tâm linh nhất định. Người Việt quan niệm gà trống là biểu tượng của ngũ
đức: văn, võ, dũng, nhân, tín. Đó là những đức tính rất cần có của một bậc dũng
sĩ. Bông hoa hồng đỏ trên miệng gà là hình ảnh tượng trưng cho ông mặt trời.
Ngoài ra, món canh mọc còn có thể được thay thế bằng canh măng
khô móng giò hoặc canh măng tươi lòng gà, canh bóng bì. Gia chủ còn có thể chủ
động thay thế hoặc thêm các món ăn khác nhưng vẫn luôn giữ được nét truyền
thống của những ngày Tết cổ truyền này. Chẳng hạn như bánh chưng gấc, thịt
đông, nem rán, thịt kho tàu, giò xào, giò nạc, dưa hành… Nói chung, tùy vào
điều kiện và hoàn cảnh của mỗi gia đình mà họ làm một mâm cỗ cúng ông Táo đơn
giản hoặc cầu kỳ.
bánh trưng ngày tết
Bên cạnh những món ăn được dâng lên cúng ông Táo, người ta còn
bày biện thêm “lễ vật" cúng Táo công gồm mũ ông Công ba cỗ hay ba chiếc -
hai mũ đàn ông và một mũ đàn bà. Mũ dành cho các ông Táo thì có hai cánh chuồn,
mũ Táo bà thì không có. Những mũ này được trang sức với các gương nhỏ hình tròn
lóng lánh và những giây kim tuyến màu sắc sặc sỡ. Để đơn giản hơn, cũng có khi
người ta chỉ cúng tượng trưng một cỗ mũ ông Công (có hai cánh chuồn) lại kèm
theo một chiếc áo và một đôi hia bằng giấy...”.
"Lễ vật" cúng Táo công
Ở miền Trung khác một chút, người ta cúng một con ngựa bằng giấy
với yên, cương đầy đủ. Còn ở miền Nam thì đơn giản hơn, chỉ cúng mũ, áo và đôi
hia bằng giấy là đủ.
Một mâm cỗ cúng ông Táo đơn giản nhưng không làm
mất đi nét đẹp văn hóa truyền thống
Theo quan niệm của người xưa, thì cúng ông Táo phải đặt trong
bếp, khi cúng phải bật bếp lên cho cháy rực, mâm cỗ đề huề, cả nhà quanh năm no
ấm. Có người thì vừa đặt một mâm cúng trong bếp và thêm một mâm khác cúng trên
bàn thờ.
Ý nghĩa của việc Thờ Cúng Táo Quân:
Thờ cúng
Người Việt quan niệm ba vị Thần Táo định đoạt phước đức cho gia đình,
phước đức này do việc làm đúng đạo lý của gia chủ và những người trong
nhà. Bàn thờ thường đặt gần bếp, trên có bài vị thờ viết bằng chữ Hán.
Hàng năm, đúng vào ngày 23 tháng Chạp là ngày Táo Công lên chầu trời nên có nơi gọi ngày này là "Tết ông Công", lễ cúng có cá chép vì người Việt cho rằng, ông Táo cưỡi cá chép lên trời.
Một vài hình ảnh:
Tập Tục Thả Cá Chép:
Thả cá chép từ lâu đã trở thành nét đẹp văn hóa
trong tâm linh người Việt cứ mỗi độ Tết Ông Táo
Tập tục thả cá chép phóng sinh sau khi cúng cũng là một nét đẹp
văn hóa trong dịp này. Cá chép là phương tiện duy nhất có thể đưa Táo quân về
trời. Bởi thế, sau khi làm lễ cúng xong, các gia đình đều đem ra sông hay ra ao
thả, ngụ ý “cá hóa rồng”, vượt vũ môn, làm phương tiện cho Táo quân cưỡi. Hơn
thế nữa, trong tâm thức người Việt, “cá vượt Vũ môn” hay “cá chép hóa rồng” còn
mang ý nghĩa của sự thăng hoa, biểu tượng của tinh thần vượt khó, sự kiên trì,
bền chí chinh phục tri thức để đi tới thành công, biểu trưng cho nhân cách
thanh cao tiềm ẩn hoặc hướng đến một tương lai tốt đẹp.
Hiện nay rất nhiều người đốt cá giấy, thay cho việc thả Cá sống trong ngày cúng Ông Công Ông táo.
cá chép giấy
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét